Mathilde van Vlaanderen

31 mei 2025

Afgelopen weekend wijdde Het Nieuwsblad (https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20250523_93236281) een artikel aan Mathilde van Vlaanderen (1031-1083), echtgenote van Willem “de veroveraar” van Normandië (1028-1087), die na de slag bij Hastings in 1066 koning van Engeland werd. Aanleiding hiervoor is een nieuw boek, dat aandacht besteedt aan deze schijnbaar vergeten prinses die het tot koningin van Engeland schopte.

Helaas hebben we in onze collectie geen oorkonden van deze Mathilde, maar we kunnen wél iets vertellen over haar voornaam en enkele naamgenotes.

Mathilde van Vlaanderen was de dochter van graaf Boudewijn V en Adela van Frankrijk. Ze werd geboren in Brugge en kreeg de Germaanse naam Mathilde, wat “machtige strijdster” betekent. Ook haar betovergrootmoeder, Mathilde van Saksen (942-1008), echtgenote van graaf Boudewijn III, droeg dezelfde naam.

In Engeland stond ze bekend onder een “verangelsakste” versie van haar voornaam, en werd Mathilde aangepast tot Maud. Opvallend is dat haar opvolgster en peetdochter, Edith van Schotland, na haar aantreden de meer continentale naam Mathilde aannam, als tegemoetkoming aan de Normandische adel. Ook zij werd in het Engels als “Maud” aangeduid.

“Mathilde” zou gedurende de middeleeuwen – net als Boudewijn bij de mannen – een populaire naam blijven onder de adel, omwille van de associatie die men wilde oproepen met de grafelijke dynastie.

Niet alleen werd de naam “verengelst”, er was (zoals met zowat alle namen) ook een meer Frans klinkende variant, namelijk Mahaut of Méhaus. Zo is er in de reeks charters van de graven en gravinnen van Vlaanderen een fragment van het testament van Mathilde “me dame Mehaus” van Béthune (ca. 1220-1264) te vinden, gravin van Vlaanderen en echtgenote van Gwijde van Dampierre. In het testament worden tal van religieuze en caritatieve instellingen bedacht met een schenking na haar overlijden, maar worden ook haar nog af te lossen schulden opgelijst door haar testamentuitvoerders.

Naamswijzigingen- of aanpassingen onder middeleeuwse prinsessen kwamen wel vaker voor. Zo heette de tweede echtgenote van Filips van de Elzas van bij haar geboorte Teresa (1151-1218). Als dochter van Alfons I van Portugal kon ze bogen op een koninklijke afkomst. In het graafschap Vlaanderen stond ze echter niet bekend als gravin Teresa, maar wel als koningin Mathilde, een voor die tijd meer “inheems” klinkende naam, maar wél met toevoeging van een koninklijke titel. Opvallend: de moeder van deze Teresa/Mathilde, heette eveneens Mathilde, namelijk Mathilde van Savoye (1125-1157).

Best uitdagend dus om voornamen in historische documenten te beschrijven én interpreteren!