4 augustus 2025
Wanneer de temperaturen stijgen en het druk wordt aan de kust, kunnen de gemoederen verhit geraken. Daar hebben sommige kuststeden helaas ervaring mee. In de middeleeuwen draaiden de spanningen niet om een felbegeerd plekje op het strand, maar eerder om macht, belastingdruk en inspraak.
In 1323 brak op het platteland van het Vlaamse kustgebied een opstand uit, die zich vervolgens uitbreidde naar het hele graafschap Vlaanderen. De directe aanleiding was de belastingverhoging die graaf Lodewijk II van Nevers oplegde om een boete te betalen die was opgelegd door de Franse koning, als gevolg van het vredesverdrag van Athis-sur-Orge (1305). Op de achtergrond speelden diepgaandere politieke en sociaaleconomische spanningen op het platteland mee. De opstand, die bekend staat als de Kustopstand, eindigde op 23 augustus 1328 met de Slag bij Kassel (in het huidige Noord-Frankrijk) waar de Vlaamse troepen verslagen werden door het leger van de Franse koning Filips VI.
In Rijksarchief Gent vinden we in de collectie charters van de graven en gravinnen van Vlaanderen heel wat documenten die getuigen over de nasleep en repressie van deze opstand. Opstandelingen werden gevangen genomen als gijzelaar, hun goederen geconfisqueerd, en later verbannen of beboet.
Verschillende lange rollen zijn bewaard waarop heel wat namen van personen genoteerd staan, die zich als ‘gijzelaar’ bij de Franse koning moesten aanbieden. In sommige lijsten zijn de namen ingedeeld per ambacht uit Brugge, waarvan de betrokkenen lid waren. De ambachten vormden een katalysator van de opstand.
In het Fonds Saint-Genois worden meer dan 170 “actes de soumission” uit de jaren 1329-1330 bewaard. Deze onderwerpingen verliepen volgens een vast stramien en kenden een sterk geritualiseerd karakter. De repressie werd geleid door speciaal aangestelde commissarissen. De voormalige opstandelingen moesten zich presenteren voor de schepenbank van Brugge, waar ze namens de graaf vergiffenis kregen voor hun betrokkenheid bij de opstand. Daarna moesten ze trouw en gehoorzaamheid zweren aan de graaf. Deze formele onderwerpingen en verzoeningen zijn opgetekend in plechtige oorkonden, voorzien van de zegels van de Brugse schepenen.
De Kustopstand was een ingewikkeld en gelaagd conflict, met verschillende hoofdrolspelers, belangengroepen en complex web van allianties. De bewaarde documenten werpen niet enkel licht op deze woelige episode, maar illustreren ook de inhoudelijke rijkdom en verscheidenheid van de Vlaamse grafelijke oorkondenschat die bewaard wordt in Rijksarchief Gent.
REIGN 